نکاتی در مورد بلندترین شب سال
نوشته شده توسط بهار تورانی در ۳۰ آذر ۱۳۸۸ در دسته مناسبت ها
تصمیم گرفتیم یه مطلب درباره شب اول دی ماه یا همون شب یلدا بذاریم. اول توضیح مختصری درباره تاریخچه اون بعدش هم اصل مطلب رو می خونید. نظر یادتون نره.
شب یلداتون خوش و پر برکت.
.
تاریخچه جشن های باستانی و یلدا (این قسمت واسه اون عشق تاریخ هاست)
واژه “دی” در اوستا بصورت “دتهوش” یا “دزوه” آمده است که به معنی دادار یا آفریننده و آفریدگار است. این کلمات همواره برای اهورامزدا صفت آورده شده اند. چنانکه در آبان یشت آیه ۱۷ و مهریشت آیه ۵۰ و فروردین یشت آیه های ۸۳ و ۱۵۷ و رام یشت آیه ۴۴ ، آفزیدگار اهورامزدا یاد شده که واژه اصلی آن در اوستا دتهوش یا دزوه می باشد.
واژه دی از مصدر “دا ” آمده است که در اوستا و فارسی هخامنشی و سانسکریت به معنی دادن، آفریدن، ساختن و بخشیدن است. در پهلوی ” داتن” و در فارسی “دادن” شده که از همین ریشه است. “داتر” نیز که در پهلوی “داتار” و در فارسی ” دادار یا آفریدگار” گفته شده از همین کلمه است.
در کتاب اوستا در آفرینگار گاهنبار آیه ۱۱ صفت دتهوش یا دی برای لعیین دهمین ماه سال بکار رفته است بگونه ایکه در گاهنمای مزدیسنا گفته شد هریک از ۳۰ روز ماه نام ویژه ای دارد که چهار روز ان به نام خدا و شش روز بنام امشاسپندان و بیست روز دیگر به نام ایزدان است که هر یک نگهبان یکی از روزها می باشد.
روزهای اول، هشتم، پانزدهم و بیست و سوم هر ماه به نام دی یا دتهوش است (بغیر از روز اول که به نام هرمز است و هرمز نیز نام خود آفریدگار است). در اوستا هم نام روزهای ۸، ۱۵ و ۲۳ ذکر گردیده است. همانگونه که در یسنای ۱۶ آیه ۴ و ۶ و در دو سی روزه خرد و بزرگ آیه های ۸، ۱۵ و ۲۳ از این سه روز ماه یاد شده است. مانند آیه های ۷ و ۸ آفرینگار گاهنبار.
جشن های دی ماه
روز اول ماه دی (دزو) را که در حساب سال شماری عهد عتیق عید بوده است تحت عنوان “خرم روز” می نامیدند. در خرم روز شاهنشاه از تخت به زیرمی آمد لباس سفید می پوشید و در چمنی بر فرش های سفید می نشست و بارعام می داد.هر کسی می توانست به حضور او بار یابد. آنگاه شاهنشاه با عموم کشاورزان خصوصا دهقانان سخن می گفت و با آنان می خورد و می آشامید. شاه در آن روز چنین می گفت : من امروز چون یکی از شماها هستم و با شما برادرم زیرا که قوام جهان به آبادی است که در دست شماست و قوام آبادی و پادشاه است، هیچ یک از این دو از دیگری بی نیاز نتواند بود.
البته غیر از چهار روزی ذکر شد در بعضی از روزهای دیگر دی ماه نیز جشن هایی وجود داشته است که از جمله در روزهای چهارده دی ماه جشن ” سیرسور” برگزار می شده و مردم به خوردن سیر و آشامیدن شراب می پرداختند و سبزی را با گوشت می پختند تا دفع آفات شیطانی کند و امراض حاصله از نفوذ دیوان را برطرف نماید.
در روز پانزدهم دی ماه معمول بوده است که صورت انسانی را از خمیر یا گل سرخ می ساختند و بر فراز درگاه می گذاشتند. روز شانزدهم دی نیز عیدی رواج داشته که به دو نام مطرح گردیده است. بقول پروفسور آرتور کریستین سن مولف کتاب ایران در زمان ساسانیان تلفظ نام این دو عید امروزه درست معلوم نیست. یکی از این دو اسم گویا نامی مرکب است که جزء نخستین آن لفظ گاو است.اصل این جشن منسوب به افسانه فریدون پادشاه اسطوره ای است.
نقل شده است که در روز شانزدهم دی ماه فریدون بر گاوی سوار شد (انتهای این روز) شبی است که گاوی کشنده عراده ماه است ظهور نمود و اعتقاد عوام بر این بوده است که آن گاو ، گاوی است نورانی که شاخ هایش از زر، قوائمش از سیم است، ساعاتی آشکار می شود و ساعاتی ناپدید می گردد، هر کس در ساعت ظهور در او نظر کند دعایش مستجاب خواهد شد و گویند در این شب بر کوهی بزرگ صورت گاوی سفید پدیدار می شود و اگر محصول آن سال خوب باشد دوباره نعره می کشد و اگر خشکسالی باشد یکبار فریاد می کشد.
کریستین سن می گوید: در موزه آرمیتاژ لنینگراد روسیه جام نقره ای از عهد ساسانیان وجود دارد که آنرا جام ” کلیمو” می گویند. در این جام نقش خدای ماد دیده می شود که بر تختی نشسته و اطراف آن را هلالی احاطه کرده استو در زیر آن عراده ای است که چهار گاو آن را می کشند. این شکل شاید نمادی از همان گاوی باشد که به اعتقاد مردم
ایران باستان کشنده اراده مار است.
در کتاب آیین ها و جشن های کهن در ایران امروز آمده است که : ” دی ماه در ایران کهن چهار جشن را در برداشت. نخستین روز ماه دی و روزهای ۸، ۱۵ و ۲۳٫ روزهاییکه نام ماه و نام روز یکی بود. امروز از این چهار جشن تنها شب نخستین روز دی ماه یا شب یلدا را جشن می گیرند.
و اما جشن شب یلدا …
از میان جشن های ماه دی تنها جشن شب یلدا که نخستین روز دی ماه است در میان مردم مرسوم است و سایر جشن های این ماه از یادها رفته و منسوخ گردیده اند.در خصوص جشن یلدا در لغت نامه علامه دهخدا آمده است که:
یلدا لغت سریانی است و بمعنی میلاد عربی است و چون شب یلدا را با میلاد مسیح تطبیق می کرده اند از این رو بدین نام نامیده اند. باید توجه داشت که جشن میلادی آن را روز تولد عیسی (ع) قرار داده اند.
یلدا اول زمستان و شب آخر پاییز است که درازترین شب های سال است و در آن شب یا نزدیک به آن آفتاب به برج جدی تحویل می کند و قدما آنرا سخت شوم و نامبارک می انگاشتند. در بیشتر نقاط ایران در این شب مراسمی انجام می شود. شاعران زلف یار و همچنین روز هجران را از حیث سیاهی و درازی بدان تشبیه می کنند و از شعرهای برخی شاعران مانند سنایی، معزی، خاقانی و سیف اسفرنگی رابطه بین مسیح (ع) و یلدا درک می شود.یلدا برابر با شب اول جدی و شب بیست و هفتم دی ماه جلالی و شب بیست و یکم دسامبر فرانسوی است.
.
.
در دیگر منابع آمده است که واژه یلدا سریانی و به معنی ولادت است. ولادت خورشید (مهر یا میترا) و رومیان آنرا ” ناتاکیس آنویکتوس” یعنی روز تولد (مهر) شکست ناپذیر می نامند.
محمود روح الامینی در کتاب آیین ها و جشن های کهن انگیزه پایدار ماندن جشن شب یلدا را چنین بر می شمارد:
۱- شب یلدا شب زایش خورشید است که این امر از باورهای دینی کهن سرچشمه گرفته است.
۲- شب یلدا بلندترین ( و طولانی ترین) تاریکی است. نشانه اهریمنی شبی شوم و ناخوشایند که از فردای آن روز به کوتاهی می گراید.
۳- پایان برداشت محصول صیفی و آغاز فصل استراحت در جامعه کشاورزی است.همه قشرها و گروه هایی که از فراورده های کشاورزی و تلاش کشاورزان بهره مندند و به این لحاظ در جشن نخستین روز دی ماه و برداشت محصول، در شگون و شادی کشاورزان شرکت می کنند.
یلدا را همچنین می توان جشن گردهمایی خانوادگی دانست چرا که در شب یلدا خویشاوندان نزدیک در خانه بزرگ فامیل گرد می آیند و به بیانی دیگر در سرمای آغازین زمستان دور کرسی نشستن و تا نیمه شب میوه و آجیل و غذا خوردن و به فال حافظ گوش کردن از ویژگی های شب یلدا و این شب باستانی است.
.
نام های خاص هر یک از ۳۰ روز ماه
۱- روز اول هر ماه اورمزد ( به نام اهورا مزدا)
۲- بهمن
۳- اردیبهشت
۴- شهریور
۵- سپندارمز
۶- خورداد
۷- امرداد
۸- دی به آذر
۹- آذر
۱۰ - آبان
۱۱ - خور
۱۲ – ماه
۱۳ – تیر
۱۴ – گوش (گئوش)
۱۵ – دی به مهر
۱۶ – مهر
۱۷ – سروش
۱۸ – رشن
۱۹ – فروردین
۲۰ – ورهرام
۲۱ – رام
۲۲ – باد
۲۳ – دی به دین
۲۴ – دین
۲۵ – ارد
۲۶ – اشتاد
۲۷ - آسمان
۲۸ – زامیاد
۲۹ - مانتره سپند
۳۰ – انارام
ایرانیان برابر شدن نام هرماه را با نام آن روز جشن می گرفتند که این جشن ها به جشن های ماهیانه معروف بودند.مثلا در روز دوم بهمن جشن ” بهمنگان” برگزار می شده است.
پیشنهاد میشود مطالب زیر را بخوانید:
اشتراک رایگان مطالب سایت
